امضايى نيست . مثلًا خبرى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله يا امام معصوم عليه السلام مربوط به استحباب غسل جمعه مىرسد كه راويان آن مورد اعتمادند و مىدانيم شرع مقدّس حجيّت اخبار افراد مورد اعتماد را پذيرفته است . در اينجا صغرى و كبرايى به اين صورت تشكيل مىشود : استحباب غسل جمعه در خبرى به وسيلهء ثقات از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل شده است و خبر ثقات ، حجّت است ، بنابراين غسل جمعه مستحب است . واضح است كه اين حكمى تأسيسى است ، هر چند روش استنباط ، امضايى باشد . نتيجه : با توجّه به آنچه در بحثهاى گذشته آمد به اين جمع‌بندى دست مىيابيم : 1 . بىشك آيين اسلام ، خاتم اديان و پيامبر اسلام خاتم انبياست و به شهادت ادلّهء گوناگون ، حلال او تا قيامت حلال و حرام او تا قيامت حرام است . 2 . با گذشت زمان و پيشرفت جامعهء انسانى و تنوّع وسايل مختلف زندگى و تغيير در روابط اجتماعى ، مسائل مستحدثه‌اى پيدا مىشود كه حكم آنها به طور صريح در كتاب و سنّت نيامده است ؛ ولى يك سلسله قواعد كلّى و عمومات و اطلاقات در كتاب و سنّت داريم كه همهء اين موضوعات را مىتوان از آن استنباط كرد ، بنابراين نه نيازى به قياس و استحسان ظنّى و مانند آن است و نه پناه بردن به مسألهء عرفى شدن احكام . 3 . احكام اسلام را مىتوان به سه بخش تقسيم كرد : الف ) احكامى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله مستقيماً بر اساس وحى براى موضوعات و روابط اجتماعى اعلان فرمود . ب ) احكامى كه از انبياى پيشين در جامعه رواج داشت و از طرف شارع اسلام به امضا رسيد و در قرآن مجيد يا در روايات اسلامى تلقى به قبول شده است . ج ) احكام و مقرّراتى كه در ميان عقلا بر اساس يك سلسله مصالح وجود داشته و شارع مقدّس اسلام آنها را غالباً با اصلاحاتى و گاه بدون اصلاحات پذيرفته است . اين احكام را احكام امضايى مىگويند ؛ ولى احكام قسم اوّل ، احكام تأسيسى نام دارد . قسم دوم از يك نظر جزء احكام تأسيسى است و از نظر ديگر جزء احكام امضايى محسوب مىشود ، ؛ زيرا منتهى به وحى است ، هر چند وحى در شرايع سابقه باشد ، و امضايى است ، زيرا قبل از اسلام وجود داشته و اسلام آن را امضا كرده است . 4 . امضا ممكن است به صورت صريح باشد ؛ مانند آيهء « أَوْفُوا بِالْعُقُودِ » نسبت به قراردادهاى اجتماعى و معاملاتى ، و ممكن است با سكوت و عدم نهى انجام گيرد و اين در جايى است كه در حضور پيامبر صلى الله عليه و آله يا امامان معصوم عليهم السلام صورت گرفته باشد و آنها از آن نهى و ردعى نكرده باشند ،